Ο Ασωπός Ποταμός
Νοτιοδυτικά των Οινοφύτων ρέει ο Ασωπός ποταμός , ο οποίος έχει τις πηγές του στον Κιθαιρώνα και μετά από μια διαδρομή 57 χιλιομέτρων συναντά τον νότιο Ευβοϊκό κόλπο στα όρια της Αττικής και Βοιωτίας , κοντά στον Ωρωπό .
Όπως και άλλα ελληνικά ποτάμια θεοποιήθηκε για τον ευεργετικό του ρόλο στην πλούσια Ταναγραϊκή γη και την περιοχή της. Οι Πλαταιείς θεωρούσαν τον Ασωπό παλαιότερο βασιλιά τους από τον Κιθαιρώνα.
Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία ήταν γιος του Ποσειδώνα και της Πηρούς. Με δεύτερη εκδοχή ήταν τέκνο του του Δία και της Ευρυνόμης και με τρίτη του Ωκεανού και της Τηθύας.
Παντρεύτηκε τη θυγατέρα ενός άλλου θεϊκού ποταμού της Πελοποννἠσου του Λάδωνα , ονομαζόμενη Μετώπη , με την οποία απέκτησε 2 γιούς και 20 θυγατέρες ή δώδεκα σύμφωνα με τον Διόδωρο.
Πολλές από αυτές έδωσαν το όνομά τους σε νησιά και πόλεις της ευρύτερης περιοχής όπως την Αίγινα , τη Σαλαμίνα ,τις Πλαταιές , τη Θίσβη , την Ασωπία ,την Τανάγρα ,τη Χαλκίδα και άλλες.
Ο Αθανάσιος Κατσιφής στο βιβλίο του Κατάλοιπα αναφέρει ¨Μέχρι τη δεκαετία του 1970 γνωρίσαμε τον Ασωπό σαν αληθινό ποτάμι .Στα κρυστάλλινα νερά του κολυμπούσανε και συχνά σβήνανε τη δίψα τους σε αυτά , ενώ στις δυο όχθες του , στο δάσος των Καναπιτσιών , οι γυναίκες στέγνωναν τα στρωσίδια τους που μόλις είχαν πλύνει στο ποτάμι.Ήταν ένας ευχάριστος τόπος για τα παιχνίδια μας ¨ .
Σήμερα ο ποταμός κινδυνεύει σοβαρά από τη μόλυνση που επήλθε στον υδροφόρο ορίζοντα από τα ακατέργαστα λύματα που διοχετεύουν με παράνομους υπόγειους αγωγούς οι βιομηχανίες της ευρύτερης περιοχής.
- […]ὁ δὲ Ἀσωπὸς ποταμὸς Ὠκεανοῦ καὶ Τηθύος, ὡς δὲ Ἀκουσίλαος λέγει, Πηροῦς καὶ Ποσειδῶνος, ὡς δέ τινες, Διὸς καὶ Εὐρυνόμης. τούτῳ Μετώπη γημαμένη (Λάδωνος δὲ τοῦ ποταμοῦ θυγάτηρ αὕτη) δύο μὲν παῖδας ἐγέννησεν, Ἰσμηνὸν καὶ Πελάγοντα, εἴκοσι δὲ θυγατέρας, ὧν μὲν μίαν Αἴγιναν ἥρπασε Ζεύς. ταύτην Ἀσωπὸς ζητῶν ἧκεν εἰς Κόρινθον, καὶ μανθάνει παρὰ Σισύφου τὸν ἡρπακότα εἶναι Δία. Ζεὺς δὲ Ἀσωπὸν μὲν κεραυνώσας διώκοντα πάλιν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἀπέπεμψε ῥεῖθρα (διὰ τοῦτο μέχρι καὶ νῦν ἐκ τῶν τούτου ῥείθρων ἄνθρακες φέρονται),[…] Απολλόδωρου , Βιβλιοθήκη Γ΄
- [..]ὄνομα δέ σφισιν ἀπὸ Πλαταίας, ἣν θυγατέρα εἶναι <*Ἀσωποῦ> τοῦ ποταμοῦ νομίζουσιν[…]Παυσανία, Βοιωτικά
- […]τῶν δὲ βασιλέων ἄλλον μὲν οὐδένα οἱ Πλαταιεῖς ἴσασι, μόνον δὲ Ἀσωπὸν καὶ ἔτι πρότερον Κιθαιρῶνα: καὶ τὸν μὲν ἀφ’ αὑτοῦ θέσθαι τῷ ὄρει τὸ ὄνομα, τὸν δὲ τῷ ποταμῷ λέγουσι. δοκῶ δὲ καὶ τὴν Πλάταιαν, ἀφ’ ἧς κέκληται [καὶ] ἡ πόλις, βασιλέως Ἀσωποῦ καὶ οὐ τοῦ ποταμοῦ παῖδα εἶναι.[…]Παυσανία, Βοιωτικά
- […]τὴν δὲ πηγήν, ἥ ἐστιν ὄπισθεν τοῦ ναοῦ, δῶρον μὲν Ἀσωποῦ λέγουσιν εἶναι, δοθῆναι δὲ Σισύφῳ: τοῦτον γὰρ εἰδότα, ὡς εἴη Ζεὺς ἡρπακὼς Αἴγιναν θυγατέρα Ἀσωποῦ, μὴ πρότερον φάναι ζητοῦντι μηνύσειν πρὶν ἤ οἱ καὶ ἐν Ἀκροκορίνθῳ γένοιτο ὕδωρ: δόντος δὲ Ἀσωποῦ μηνύει τε οὕτως καὶ ἀντὶ τοῦ μηνύματος δίκην–ὅτῳ πιστὰ–ἐν Ἅιδου δίδωσιν. ἤκουσα δὲ ἤδη τὴν Πειρήνην φαμένων εἶναι ταύτην καὶ τὸ ὕδωρ αὐτόθεν ὑποῤῥεῖν τὸ ἐν τῇ πόλει. [2] ὁ δὲ Ἀσωπὸς οὗτος ἄρχεται μὲν ἐκ τῆς Φλιασίας, ῥεῖ δὲ διὰ τῆς Σικυωνίας ἐκδίδωσιν ἐς τὴν ταύτῃ θάλασσαν. θυγατέρας δὲ αὐτοῦ γενέσθαι Φλιάσιοί φασι Κόρκυραν καὶ Αἴγιναν καὶ Θήβην: ἀπὸ μὲν δὴ Κορκύρας καὶ Αἰγίνης τὰς νήσους Σχερίαν καὶ Οἰνώνην καλουμένας μετονομασθῆναι, ἀπὸ δὲ Θήβης τὴν ὑπὸ τῇ Καδμείᾳ κληθῆναι. Θηβαῖοι δὲ οὐχ ὁμολογοῦσι, φάμενοι τοῦ Βοιωτίου τὴν Θήβην Ἀσωποῦ καὶ οὐ τοῦ [παρὰ] Φλιασίου εἶναι.[…]Παυσανία, Κορινθιακά
Έρευνα-επιμέλεια: Σοφία Α. Λιάπη
Διευθύντρια ΚΕΔΟ